Przerost trzeciego migdałka (czyli migdałka gardłowego) to jedna z częstszych przyczyn przewlekłych problemów z oddychaniem przez nos u dzieci. Może on pośrednio utrudniać prawidłową wentylację jamy nosowej oraz odpływ wydzieliny z zatok przynosowych, co sprzyja rozwojowi stanu zapalnego. W efekcie u dziecka mogą pojawiać się objawy, które łatwo przypisać zarówno przerostowi migdałka, jak i zapaleniu zatok. Zrozumienie zależności między tymi dwoma problemami jest niezbędne dla właściwego rozpoznania i skutecznego leczenia.
Dlaczego tak trudno odróżnić przerost migdałka od zapalenia zatok?
Rozróżnienie przerostu trzeciego migdałka i przewlekłego zapalenia zatok przynosowych u dziecka bywa trudne, ponieważ oba problemy mogą powodować długotrwałe dolegliwości ze strony nosa i nosogardła. W obu przypadkach rodzice mogą obserwować utrudnione oddychanie przez nos, zaleganie wydzieliny, oddychanie przez usta, kaszel lub pogorszenie jakości snu. Różnica polega jednak na mechanizmie: przy przeroście migdałka gardłowego głównym problemem jest przeszkoda w nosogardle, natomiast przy przewlekłym zapaleniu zatok – utrzymujący się stan zapalny błony śluzowej nosa i zatok oraz zaburzony odpływ wydzieliny [1] [2].
Trudność diagnostyczna wynika także z tego, że oba problemy mogą współistnieć. Powiększony migdałek gardłowy może utrudniać wentylację nosogardła i sprzyjać zaleganiu wydzieliny, a przewlekły stan zapalny nosa i zatok może nasilać niedrożność nosa oraz podtrzymywać kaszel związany ze spływaniem wydzieliny po tylnej ścianie gardła. Podobny obraz mogą dawać również inne choroby, zwłaszcza alergiczny nieżyt nosa, dlatego sama obserwacja objawów nie zawsze wystarcza do ustalenia przyczyny [1] [2].
Przy przewlekłych lub nawracających dolegliwościach potrzebne jest badanie laryngologiczne. Ocena nosa i nosogardła, często z użyciem endoskopu, pozwala sprawdzić wielkość migdałka gardłowego, stopień blokowania nosogardła oraz obecność cech zapalenia błony śluzowej nosa i zatok. Dopiero na tej podstawie lekarz może ustalić, czy leczenie powinno być ukierunkowane głównie na przerost migdałka, przewlekłe zapalenie zatok, alergiczny nieżyt nosa czy współistnienie kilku problemów [1] [3].
Objawy typowe dla przerośniętego trzeciego migdałka
Przerośnięty trzeci migdałek może dawać charakterystyczne objawy, które wynikają przede wszystkim z utrudnionego przepływu powietrza przez nosogardło. Dolegliwości te mają zwykle charakter przewlekły i nasilają się stopniowo, co odróżnia je od objawów typowych dla ostrej infekcji.
Do najczęstszych objawów przerostu migdałka gardłowego należą:
-
utrzymująca się niedrożność nosa, niezwiązana z ostrą infekcją,
-
oddychanie przez usta, zwłaszcza w nocy,
-
chrapanie oraz niespokojny sen,
-
nawracający lub przewlekły katar, często z gęstą, trudną do usunięcia wydzieliną,
-
zmiana brzmienia głosu – dziecko mówi, jakby miało stale zatkany nos,
-
uczucie zatkanego nosa mimo braku wyraźnej wydzieliny.
U części dzieci mogą pojawiać się także objawy związane z zaburzeniem funkcjonowania trąbki słuchowej, takie jak uczucie zatkanych uszu, pogorszenie słuchu czy nawracające zapalenia ucha środkowego.
Objawy wskazujące na przewlekłe zapalenie zatok u dziecka
W przypadku przewlekłego zapalenia zatok (https://www.sinupret.pl/zapalenie-zatok) objawy nie wynikają wyłącznie z przeszkody w przepływie powietrza (jak przy przeroście migdałka), ale przede wszystkim z toczącego się stanu zapalnego w obrębie zatok i zalegania wydzieliny. Dlatego obraz dolegliwości jest nieco inny.
Na przewlekłe zapalenie zatok u dziecka mogą wskazywać:
-
utrzymująca się niedrożność nosa,
-
przewlekły katar z gęstą wydzieliną lub uczuciem jej spływania do gardła,
-
kaszel, szczególnie nasilony w nocy lub rano (związany ze spływającą wydzieliną),
-
nawracające zaostrzenia objawów przypominających infekcję,
-
uczucie rozpierania lub pełności w obrębie twarzy (częściej u starszych dzieci, u młodszych może nie występować),
-
pogorszenie węchu,
-
nieprzyjemny zapach z ust (rzadziej, jako objaw towarzyszący).
Warto pamiętać, że o przewlekłym zapaleniu zatok mówimy, gdy objawy utrzymują się przez co najmniej 12 tygodni.
Błędne koło – jak trzeci migdał wpływa na zapalenie zatok?
Przerośnięty trzeci migdałek może odgrywać istotną rolę w powstawaniu i podtrzymywaniu zapalenia zatok u dziecka, ponieważ wpływa jednocześnie na kilka mechanizmów odpowiedzialnych za prawidłowe funkcjonowanie nosa i zatok.
Po pierwsze, powiększony migdałek gardłowy stanowi mechaniczną przeszkodę w nosogardle. Utrudnia przepływ powietrza oraz może zaburzać drożność okolicy ujść zatok i upośledzać ich wentylację, przez co wydzielina nie może swobodnie odpływać. Zalegający śluz staje się środowiskiem sprzyjającym kolonizacji drobnoustrojów i rozwojowi stanu zapalnego.
Po drugie, trzeci migdałek może być miejscem przewlekłego stanu zapalnego i „rezerwuarem” drobnoustrojów (może stanowić miejsce utrzymywania się przewlekłego stanu zapalnego i drobnoustrojów). Nawet jeśli objawy infekcji chwilowo ustępują, bakterie mogą utrzymywać się w jego tkance i ponownie inicjować stan zapalny w obrębie nosa i zatok.
Po trzecie, przewlekła niedrożność nosa zaburza działanie mechanizmu oczyszczania śluzowo-rzęskowego, który w prawidłowych warunkach usuwa wydzielinę i drobnoustroje z dróg oddechowych. Gdy mechanizm ten nie działa prawidłowo, wydzielina nie jest na bieżąco usuwana, lecz pozostaje w zatokach, co sprzyja rozwojowi i utrzymywaniu się stanu zapalnego.
W efekcie powstaje tzw. błędne koło: przerośnięty migdałek sprzyja zaleganiu wydzieliny i rozwojowi zapalenia zatok, a utrzymujący się stan zapalny nasila obrzęk i powiększenie migdałka. Dlatego bez przerwania tego mechanizmu objawy mogą się utrzymywać lub nawracać mimo leczenia. Związek między przerostem migdałka a zapaleniem zatok jest więc dwukierunkowy, jednak to przerośnięty migdałek częściej odgrywa istotną rolę w rozwoju i podtrzymywaniu dolegliwości zatokowych.
Diagnostyka u laryngologa – czego się spodziewać?
W przypadku podejrzenia przerostu trzeciego migdałka lub przewlekłego zapalenia zatok kluczowe znaczenie ma badanie laryngologiczne, które pozwala ocenić przyczynę dolegliwości i odróżnić oba problemy. Sam opis objawów zwykle nie jest wystarczający, dlatego lekarz opiera się na bezpośredniej ocenie nosa i nosogardła.
Podstawą diagnostyki jest badanie jamy nosowej oraz nosogardła. U dzieci często wykonuje się endoskopię, czyli badanie z użyciem cienkiej kamery wprowadzanej przez nos. Pozwala ono dokładnie ocenić wielkość migdałka gardłowego, obecność wydzieliny oraz stan błony śluzowej.
W zależności od obrazu lekarz może również:
-
ocenić drożność nosa i obecność wydzieliny,
-
sprawdzić, czy dochodzi do spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła,
-
ocenić okolice ujść zatok przynosowych,
-
zbadać uszy (ze względu na możliwy wpływ migdałka na trąbkę słuchową).
W wybranych przypadkach, zwłaszcza przy nasilonych lub nawracających objawach, lekarz może zlecić dodatkowe badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa zatok, która pozwala dokładnie ocenić ich stan i obecność zmian zapalnych.
Leczenie zapalenia zatok przy przeroście migdałka
Postępowanie w przypadku zapalenia zatok współistniejącego z przerostem migdałka gardłowego zależy od nasilenia objawów oraz ich przyczyny. Kluczowe jest jednoczesne działanie na stan zapalny w obrębie zatok oraz poprawa drożności nosa i odpływu wydzieliny.
W leczeniu zachowawczym stosuje się przede wszystkim metody wspierające naturalne oczyszczanie dróg oddechowych oraz ograniczające stan zapalny. Pomocne mogą być:
-
regularne płukanie nosa roztworami soli,
-
dbanie o odpowiednią wilgotność powietrza,
-
leczenie chorób współistniejących (np. alergii).
W wybranych przypadkach lekarz może zalecić również leki wspomagające usuwanie z zatok zalegającej wydzieliny. Należą do nich m.in. leki roślinne z grupy Sinupret®.
Sinupret® extract jest przeznaczony dla dorosłych i stosowany w leczeniu ostrych, niepowikłanych stanów zapalnych zatok przynosowych. Zawiera suchy wyciąg z pięciu roślin leczniczych: korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego oraz ziela werbeny. [4] Sinupret® tabletki drażowane zawiera kompozycję tych samych roślin w postaci sproszkowanych surowców roślinnych i jest stosowany wspomagająco w przewlekłych stanach zapalnych zatok u dorosłych oraz w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok u dzieci od 6. roku życia. Sinupret® krople doustne opiera się na tej samej kompozycji roślinnej i może być stosowany u dzieci od 6. roku życia [5,6].
Działanie leków z grupy Sinupret® wiąże się m.in. ze wspieraniem transportu śluzowo-rzęskowego oraz ułatwianiem usuwania zalegającej wydzieliny, co może sprzyjać poprawie drożności nosa i zatok [4,5,6].
Jeśli leczenie zachowawcze nie przynosi oczekiwanych efektów, a objawy są nasilone lub nawracające, lekarz może rozważyć leczenie zabiegowe, takie jak usunięcie przerośniętego migdałka gardłowego. Decyzja ta zawsze podejmowana jest indywidualnie, po ocenie stanu dziecka i przebiegu choroby.
Właściwie dobrane postępowanie pozwala nie tylko złagodzić objawy, ale także przerwać mechanizm „błędnego koła” i zmniejszyć ryzyko nawrotów zapalenia zatok.
To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania i tylko wtedy, gdy jest to konieczne. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Piśmiennictwo
[1] Standyło A., Obuchowska A., Horoch T., Mielnik-Niedzielska G., Current issues in the diagnostics of paediatric chronic rhinosinusitis, Journal of Pre-Clinical and Clinical Research, 15(3)/2021 [dostęp online 18.05.2026]
[2] Belcher R., Virgin F., The Role of the Adenoids in Pediatric Chronic Rhinosinusitis, Medical Sciences, 7(2)/2019 [dostęp online 18.05.2026]
[3] Ahmad Z., Krüger K., Lautermann J., Lippert B.M., Adenoid hypertrophy–diagnosis and treatment: the new S2k guideline, HNO, 71/2023 [dostęp online 18.05.2026]
[4] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret extract
[5] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, tabletki drażowane
[6] Charakterystyka Produktu Leczniczego Sinupret, krople doustne
Nazwa produktu leczniczego: Sinupret extract, tabletki drażowane. Skład: 1 tabletka drażowana zawiera 160 mg suchego wyciągu złożonego z korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego, ziela werbeny. Postać farmaceutyczna: Tabletka drażowana. Wskazania do stosowania: Roślinny produkt leczniczy wskazany do stosowania u dorosłych w leczeniu ostrych niepowikłanych stanów zapalnych zatok przynosowych (ostrego niepowikłanego zapalenia błony śluzowej nosa i zatok przynosowych) z objawami takimi jak katar, niedrożność nosa, ból głowy, ból lub uczucie rozpierania twarzy. Podmiot odpowiedzialny: Bionorica SE, 92308 Neumarkt, Niemcy. Informacji o leku udziela: Bionorica Polska Sp. z o.o., ul. Hrubieszowska 6B, 01-209 Warszawa
Nazwa produktu leczniczego: Sinupret, tabletki drażowane. Produkt złożony. Postać farmaceutyczna: tabletki drażowane. Wskazania: Wspomagająco w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok. Produkt roślinny jest przeznaczony do tradycyjnego stosowania w wymienionych wskazaniach i jego skuteczność opiera się na długim okresie stosowania i doświadczeniu. Podmiot odpowiedzialny: Bionorica SE, 92308 Neumarkt, Niemcy. Informacji o leku udziela: Bionorica Polska Sp. z o.o., ul. Hrubieszowska 6B, 01-209 Warszawa
Nazwa produktu leczniczego: Sinupret, krople doustne, roztwór. Skład: 100 ml kropli zawiera 100 ml wyciągu składającego się z: korzenia goryczki, kwiatu pierwiosnka z kielichem, ziela szczawiu, kwiatu bzu czarnego, ziela werbeny. Produkt leczniczy zawiera 19% (v/v) etanolu. Postać farmaceutyczna: Krople doustne, roztwór. Wskazania do stosowania: Wspomagająco w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych zatok. Produkt jest przeznaczony do tradycyjnego stosowania w wymienionych wskazaniach i jego skuteczność opiera się na długim okresie stosowania i doświadczeniu. Podmiot odpowiedzialny: Bionorica SE, 92308 Neumarkt, Niemcy. Informacji o leku udziela: Bionorica Polska Sp. z o.o., ul. Hrubieszowska 6B, 01-209 Warszawa